Khẩu độ camera là gì? Ý nghĩa, cách chọn khẩu độ ống kính

Khẩu độ camera là gì thì nói ngắn gọn đó là độ mở lớn hay nhỏ của một cái lỗ nằm bên trong ống kính. Nhiệm vụ của bộ phận này là mở to hoặc khép nhỏ để kiểm soát lượng ánh sáng chui vào máy, đồng thời quyết định xem bức ảnh của bạn sẽ xóa phông mịt mù hay nét rõ từ trước ra sau.

Khi đi mua điện thoại hay máy ảnh, chúng ta nhìn vào bảng cấu hình thấy ghi camera chính $f/1.8$, camera phụ $f/2.2$... đó chính là thông số khẩu độ. Bài viết này Trung viết là để giải thích đúng cái chữ “f” đó cho bạn hiểu một cách đơn giản nhất.

Để hiểu sâu hơn về bản chất của cái lỗ đón sáng này, mình cùng bước vào phần đầu tiên dưới đây nhé!

1. Bản chất khẩu độ camera là gì và quy luật phân số ngược đời

Khẩu độ (Aperture) chính là cái lỗ đón ánh sáng nằm trong cụm camera. Bạn cứ tưởng tượng nó hoạt động y hệt như con ngươi của mắt mình vậy. Khi chúng ta đi vào vùng tối, con người sẽ tự mở to ra để nhìn cho rõ, còn khi bước ra trời nắng gắt, nó sẽ híp nhỏ lại để mắt đỡ bị chói.

Để tạo ra được độ mở to nhỏ này, bên trong ống kính được cấu tạo từ các lá khẩu (Aperture blades) bằng thép mỏng xếp chồng lên nhau. Khi chúng ta bấm chụp, các lá thép này sẽ co giãn để điều tiết ánh sáng lọt vào, đập thẳng lên bề mặt cảm biến hình ảnh (Image Sensor) để thu lại dữ liệu của bức ảnh.

Khi đi mua sắm hoặc xem thông số cấu hình, bạn sẽ bắt gặp thông số khẩu độ này trên hầu hết các thiết bị ghi hình hiện nay:

• Trên máy ảnh chuyên nghiệp: Tất cả các dòng máy ảnh (Canon, Sony, Fujifilm, Nikon...) từ phổ thông đến cao cấp đều có các lá khẩu cơ học co giãn linh hoạt, cho phép bạn tự do thay đổi từ khẩu độ rất lớn cho đến rất nhỏ.

• Trên điện thoại thông minh (Smartphone): Hầu như mọi camera điện thoại hiện nay đều được nhà sản xuất ghi sẵn thông số khẩu độ cố định. Tuy nhiên, các dòng máy thuộc phân khúc cao cấp (như iPhone bản Pro/Pro Max, Samsung dòng Galaxy S Ultra, hay các dòng flagship của Xiaomi, Oppo) luôn được ưu ái trang bị những ống kính có khẩu độ cực kỳ lớn (số f rất nhỏ như $f/1.6, f/1.7$) để tối ưu khả năng chụp đêm.

Điểm khiến nhiều người mới tìm hiểu dễ bị rối chính là thông số F-stop (f-number), tức là ký hiệu bằng chữ $f/$ đi kèm một con số (ví dụ: $f/1.8, f/2.8, f/11$). Mẹo đọc không bao giờ lộn của mình là hãy coi chữ $f/$ như một phân số toán học hồi cấp 1:

• Số f càng NHỎ = Khẩu độ mở càng TO: Ví dụ như $f/1.8, f/2.0$. Hãy tưởng tượng nó giống như phân số $\frac{1}{2}$ cái bánh bao giờ cũng lớn hơn $\frac{1}{16}$ cái bánh. Cái lỗ mở to hoác ra sẽ giúp ánh sáng lọt vào máy được nhiều nhất, ảnh sẽ sáng trưng.
• Số f càng LỚN = Khẩu độ mở càng NHỎ: Ví dụ như $f/8, f/11, f/16$. Cái lỗ lúc này khép nhỏ xíu lại như lỗ kim, chỉ cho một ít ánh sáng đi qua để ảnh không bị chói.

Một lưu ý nhỏ là trên điện thoại, các ống kính tele hỗ trợ zoom quang học thường sẽ có khẩu độ nhỏ hơn ống kính chính. Do đó, khi zoom xa, máy sẽ cần nhiều ánh sáng hơn để ảnh không bị tối.

Hiểu được quy luật ngược đời này rồi, vậy khi bấm máy thực tế, cái lỗ to nhỏ này sẽ làm được trò trống gì cho bức ảnh? Bạn hãy cùng tôi chuyển sang phần tiếp theo để thấy rõ câu trả lời nhé!

2. Hai nhiệm vụ thực tế nhất của khẩu độ khi bấm máy hằng ngày

Đứng ở vị trí người dùng, chúng ta chẳng cần học lý thuyết dông dài. Bạn chỉ cần biết cái lỗ đóng mở này thực chất là một góc cực kỳ quan trọng nằm trong Tam giác phơi sáng (Exposure Triangle) (cùng với Tốc độ màn trập và ISO). Khi bạn bấm nút chụp, khẩu độ sẽ ngay lập tức quyết định hai yếu tố ăn tiền sau:

2.1 Kiểm soát lượng ánh sáng (Chụp đêm ngon hay dở)

Đây là chức năng cơ bản nhất để quyết định một bức ảnh ra đời sẽ sáng rõ hay tối thui.

2.2 Kiểm soát độ sâu trường ảnh (Depth of Field - Do Field - DoF)

Độ sâu trường ảnh (Depth of Field - DoF) nói cho dễ hiểu chính là vùng không gian sắc nét của bức ảnh. Khẩu độ to hay nhỏ sẽ quyết định vùng nét này dày hay mỏng.

Để bạn dễ hình dung và so sánh nhanh hai nhiệm vụ này mà không bị rối mắt bởi quá nhiều chữ, tôi đã tóm tắt lại thành một cái bảng trực quan dưới đây:

3. Sự thật về tính năng xóa phông và khẩu độ trên camera điện thoại

Có một điểm dập khuôn mà tôi muốn chia sẻ thật lòng để bạn không bị các quảng cáo đánh lừa: Khẩu độ trên camera điện thoại phần lớn là cố định vật lý.

Nghĩa là không giống như máy ảnh có các lá thép đóng mở co giãn được, cái lỗ khẩu độ trên điện thoại mua sao là nằm im vậy suốt đời. Ví dụ cấu hình máy ghi camera chính $f/1.8$ là cái lỗ đó luôn cố định ở mức $f/1.8$, không thể tự khép nhỏ lại thành $f/8$ ya $f/11$ được.

Tuy nhiên, các hãng công nghệ bây giờ rất thông minh. Để mang lại trải nghiệm tiện lợi nhất cho người dùng, họ đã tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) kết hợp với các thuật toán phần mềm để tự động nhận diện con người rồi làm mờ nền bằng kỹ thuật số (giả lập xóa phông mờ hậu cảnh), mô phỏng lại y hệt như các dòng máy cơ chuyên nghiệp.

Đặc biệt, nếu bạn muốn tự tay mình điều khiển, tăng giảm các thông số này theo ý muốn thì chỉ cần vuốt sang chế độ Chụp chuyên nghiệp (Pro Mode / Manual Mode) trên điện thoại là tha hồ trải nghiệm và sáng tạo theo ý mình.

Nếu bạn đã sở hữu một camera có khẩu độ lớn để chụp đêm, hãy thử chuyển sang chế độ chụp ảnh RAW. Sự kết hợp này giúp bạn cứu sáng tối đa cho các vùng tối mà không sợ ảnh bị nhiễu (noise).

Nếu anh em đang dùng máy ngon mà cụm camera bỗng dưng gặp vấn đề như hình ảnh bị mờ đốm, chụp ra tối thui, mất khả năng lấy nét xóa phông hoặc lỗi không mở được chế độ chuyên nghiệp, cứ mang qua FU Mobile. Anh em kỹ thuật bên Trung Tử Tế sẽ hỗ trợ kiểm tra, xác định đúng pan bệnh và báo giá sửa chữa hoặc thay camera điện thoại rõ ràng trước khi làm, đảm bảo minh bạch, tuyệt đối không vẽ bệnh.

Hy vọng bài viết này đã giúp các bạn hiểu rõ bản chất khẩu độ camera là gì để tự tin chọn máy và bấm chỉnh thông số chuẩn bài nhất hằng ngày. Điện thoại các bạn đang dùng có camera chính khẩu độ là bao nhiêu? Bạn có hay dùng nó để chụp ảnh xóa phông không? Cứ để lại ý kiến ở ngay bên dưới bài viết này, mình cùng vào chém gió thảo luận cho vui nhé. Cảm ơn mọi người đã quan tâm bài viết khẩu độ camera là gì?